Auðvitað er upplagt að hafa allt á hornum sér, en þannig verður maður varla þungavigtarmaður í opinberri umræðu – eða hvað? Helstu forystumenn íslenskra bókmennta hafa tekið þessa áhættu hvað varðar gervigreindina. Og í tilefni af 1. maí hnýtti frægasti bókmenntafrömuður þjóðarinnar enn og aftur í gervigreindina og fyrir þetta innlegg fékk hann milli 400 og 500 „like“ á fyrstu 12 klst. sem það var í loftinu, enda þótt það væri aðfararnótt laugardags. Það er ekki lítill stuðningur við neikvæðni og leiðindaurg ef rétti maðurinn viðhefur það.
Í umræðu um gervigreindina er kannski ástæða til að gera greinarmun á (i) framþróun tækni, (ii) auðsöfnun fárra (misskiptingu auðs) og aðgerðum gegn henni og í þriðja lagi (iii) áhrifum nýrrar tækni á þjóðfélagið; áhrifum á vald.
—–
Byrjum á framþróun tækni. Út af fyrir sig brýtur gervigreindin blað í sögu mannkynsins og er eitthvað það besta sem komið hefur fyrir það. Tekist hefur að búa til vél sem er að taka manninum fram um getu og mun stöðugt bæta við getu sína, sennilega hraðar og hraðar eftir því sem hún verður greindari. Engin endimörk eru á því hvað hún getur orðið greind. Enn um sinn verður maðurinn og geta hans þó hinn takmarkandi þáttur í að gera heiminn betri og takast á við heimskuna. Menn bíða hins vegar milli vonar og ótta eftir því að heiminum verði stjórnað af mikið öflugri vélum en við mennirnir erum – og þá væntanlega mikið betur. Við erum stödd í fordyri hins nýja heims og erum að byrja að kíkja inn um þröskuldana og vitum í sjálfu sér ekki mikið um hvað bíður okkar.
Ekki er margt í hendi hvað varðar áhrif gervigreindarinnar – hugmyndin er að nokkru leyti seld á þeim forsendum að hún losi mannkynið undan leiðinlegum og tafsömum verkum (frí frá vinnu er frelsi samkvæmt sumum fræðimönnum og því eftirsóknarvert fyrir mannkynið). Hins vegar hafa tækninýjungar dunið yfir mannkynið frá miðöldum – frá upplýsingunni og uppkomu kapítalisma sem saman skapa aðstæður framþróunar – án þess að þær hafi nokkru sinni orsakað fjöldaatvinnuleysi, þótt oft hafi því verið spáð. Maðurinn finnur sér bara eitthvað annað að gera. En reikna má með því að hver unnin klst. framkalli meiri hagsæld en nokkru sinni fyrr. Það eru væntanlega jákvæð áhrif (við ræðum hér á eftir um skiptingu þeirra nýju auðlegðar).
Það má hugsa sér að gervigreindin auki ekki aðeins arðsemi af þeim verkum sem nú eru unnin, hún getur líka gert önnur verk, sem aldrei áður hafa verið unnin og hafa ekki verið möguleg, mjög verðmæt.
—–
Auðssöfnun fárra er ekki ný. Öllum stórum framfaraskrefum mannsins hefur fylgt auðsöfnun eins eða fárra, eða þangað til margir hafa kópíerað lausnina og einkaleyfi fellur af henni. Þetta á við um lyfjaiðnaðinn, bílaiðnaðinn, flugvélar, matvæli o.frv. Í takt við stærð breytinganna er líklegt að meiri auður falli á færri hendur en áður vegna gervigreindarinnar, meiri en nokkru sinni hefur gerst. Mógúlarnir í Kísildalnum, t.d. Tiel sem skrifaði bókina „Zero to one“ um nýsköpun, segir að uppfinningum fylgi „skapandi einokun“ og hún sé grundvöllur frekari framfara, samkeppni sé af hinu illa af því að þá skrimta framleiðendur aðeins og þróunin staðnar.
Það er mjög athyglisvert ef samkeppni hindrar kapítalismann við að framkalla nýjungar, en samkeppnislög og skilningur á samkeppni hefur verið sameiginlegur flestum stjórnmálamönnum á Vesturlöndum. Nokkrir áratugir eru frá uppskiptingu símafélagsins AT&T, sem bandarísk stjórnvöld framkvæmdu. Talað hefur verið um að skipta Meta upp – en stóru hugbúnaðarrisarnir í Bandaríkjunum hafa fengið að rísa yfir heiminn án þess að bandaríkjaþing hafi blakað við þeim og nú virðast þau varin af forseta BNA. Raunar virðist manni sem þau geti valið sér lýðræðislega kjörna fulltrúa, eða haft mikið um þá að segja.
Hvernig almúginn mun lifa af ef vinnuvikan styttist mikið eða ef atvinnuform breytast mikið er ekki ljóst. Tölvuheiminum hefur lengi fylgt hugmyndin um borgaralaun, en gallinn á henni er að tölvufólkið vill að ríkið greiði þau, en forstjórar stórfyrirtækjanna sem auðgast mest vilja á hinn bóginn ekki greiða skatta. Þannig að borgaralaunin eru ófjármögnuð. Almenningur á Vesturlöndum er sífellt þjakaður af nýjum og nýjum gjöldum (og stjórnvöld spila með þeirri þróun) og illa gengur að deila vaxandi auðlegð.
—–
Áhrif nýrrar tækni á þjóðfélagið. Áhrif gervigreindarinnar á þjóðfélagið gætu orðið gríðarleg og þau gætu borið með sér sífellt ný og ný þjóðfélagsáhrif og breytingar. Telja má líklegt að umræða fari úr þeim heimskulegu skotgröfum sem hún er á Vesturlöndum nú um stundir og byggi meira á vísindalegum niðurstöðum og staðreyndri þekkingu, en þeir sem tjá sig munu gera það með hjálp gervigreindarinnar og þannig minnkar munurinn á þeim sem vantreysta öllu (þeim sem upplifa sig valdalausa) og þeim sem eru handhafar hins eftirsóknarverða trausts. Umræðan mun loksins „komast upp á hærra plan“ þegar NN lætur gervigreindina skrifa fyrir sig greinarnar sínar.
Vísindi og fræði munu taka stökkbreytingum vegna afkasta og getu gervigreindarinnar og – síðast en ekki síst – listir og menning (sem forystufólk bókmenntanna óttast mest).
Reikna má með að vísindaleg þekking styrkist sem ákvörðunartökuafl og stjórnmálaskoðanir missi smám saman gildi sitt. Það er ekki um neitt að deila þegar vísindin geta leyst flestar spurningar.
—–
Að lokum. Það eru mörg áhyggjuefni í þessari þróun og alls ekki víst að maðurinn yfirleitt ráði við hana (meira um það síðar) – lesendum finnst ég kannski of jákvæður – og eitt þeirra er að framþróunin er hröðust í Bandaríkjunum og Kína og ný tækni er látin njósna um almenning á vegum stjórnvaldanna. Þannig eru stjórnvöld orðin háð tækninni hvað varðar völd sín og hafa ekki möguleika á að skipta einokunarrisum upp, þá á ég við lýðræðisríkið Bandaríkin. Þannig að tæknin virðist krefjast annars og miðstýrðara stjórnarfars en lýðræðisríkin bjóða upp á (meira um það síðar). Skemmst er að minnast þess að Bandaríkjastjórn lokaði nútímatækni fyrir ákveðnum dómurum Alþjóðaglæpadómstólsins í Haag af því að henni mislíkaði við sjónarmið þeirra.
Aðgerðirnar gagnvart dómurunum sýna glöggt að bandaríkjastjórn getur tekið sér svipaða stöðu gagnvart lífi og möguleikum Vesturlandabúa og kínversk og rússnesk stjórnvöld hafa gagnvart eigin þegnum – að lagalegu forræði undanskildu. Yfirburðir bandarískra þjónustuaðila taka til félagsmiðla (Meta, X ofl.), skrifstofubúnaðar (Microsoft), fagkerfa (t.d. Google-kerfa í skólum), kreditkorta (Visa, Mastercard), stýrikerfa (Windows, Android), netbeina (Cisco o.fl.), snjallsíma (amk Apple) og flestrar annarrar stafrænnar þjónustu og innviða (t.d. skýjaþjónustu). Og bandaríkjamenn ganga hart eftir því að búnaður annars staðar frá sé ekki valinn (s.s. í baráttunni við Huawei).
Evrópumenn eru nú að taka sig taki gagnvart bandarísku yfirburðunum í tölvutækni og lítur út fyrir að þeir verði að gera það ef þeir eiga að verja íbúa sína og hafa eigin stjórn á málum í eigin heimshluta. Hér á landi stendur baráttan um hverjum við viljum fylgja í þróuninni – en nánast öll tölvumál á landinu eru undir hæl bandarískra einokunarrisa.
(Birt á Facebook 3. maí 2016.)